تاریخچه مهندسی شیمی              نسخه انگلیسی

.................................................................................................................................

درجهان صد و ده سال و درایران حدود هفتاد سال ازعمرآموزش مستقل مهندسی شیمی می ‌گذرد. در این مدت در مهندسی شیمی تحولات فراوانی پد ید آمده  و از یک رشته وابسته به مهند سی مکانیک و  یا شیمی به یک رشته مستقل  و پویا تبد یل شده است.

 ریشه ‌های مهندسی شیمی به سده  شانزدهم میلادی  بر می‌گردد. اما پس از گذشت چند سده ، در سال 1887 میلادی جورج ای . دیویس ( George E. Davis) تصمیم گرفت، اطلاعات فراوانی را که طی سالها بازرسی ازواحدهای شیمی درمنطقه منچسترکشورانگلستان گرد‌آورده بود، به کلاس درس منتقل کند.تاآن زمان عملیات ستون‌ها ی تقطیر،جدا سازی وغیره تنها درهنرستان های صنعتی تدریس می‌شد،نه در دانشگاه‌ها تنها دانشگاه  صنعتی براونشویگ  ( Braunschweig ) درآلمان این دوره ‌های صنعتی را مورد توجه قرار می داد. دیویس دوازده سخنرانی ایرادکرد که بعداًمتن آنهارادرگاهنامه‌ای بنام Chemical Trade Journal روزنامه بازرگانی شیمی به چاپ رساند. در پایان سده نوزدهم رقابت کشورهای انگلستان، آلمان و آمریکا برای تولید برخی مواد شیمیایی شدت گرفت. درست یک سال پس ازدیویس،پرفسورام.نورتون( (M.Nortonدر بخش شیمی دانشگاه ام.آی.تی  (M.I.T) آموزش دوره‌ای دیگر را در مهندسی شیمی آغاز کرد.  وی مواد  آموزشی این دوره را از یادداشت‌های خود در شیمی صنعتی آلمان تهیه کرده بود ،  که در آن زمان صاحب قویترین صنایع  مربوط به فرآیندهای شیمیایی بود. در این کشور (آلمان) واحدهای صنایع شیمیایی توسط مهندسان مکانیک ساخته  و  با  کمک  شیمیدان‌ های  صنعتی اداره می ‌شدند .  اما در ایالات متحد  آمریکا  تعداد شیمیدان‌ها آنقدر زیاد نبود که علاوه بر کاردر آزمایشگاه، درواحدهای صنعتی نیز از آنها استفاده شود. ازسوی دیگر مهندسان مکانیک نیز زمینه درسی لازم در صنایع شیمیایی را  که در آن زمان در مدارس اروپا تدریس می‌شد، نداشتند. اما، دروس اصلی گرایشی که کمی بعد دردانشگاه میشیگان وام.آی.تی «مهندسی شیمی» نام گرفت، تدریس می‌شد. در سال 1893 پروفسورفرانک اچ. ثروپF.H.Therope،جانشین پروفسورنورتون، نخستین کتاب مهندسی شیمی را به نام(طرح شیمی صنعتی) منتشر کرد.

 گرچه نورتون و ثروپ  پیشگامان مهندسی شیمی هستند اما  Arthur A. Noyesو William H.Walker بودند که برنامه درسی مهندسی شیمی را  تدارک دیدند. در آمریکا دانشگاه ام.آی.تی  نخستین دوره  چهار ساله مهندسی شیمی را در سال 1888 بنا نهاد و در سال 1920 این رشته بعنوان یک بخش مستقل ،از رشته شیمی جدا شد. در اوایل، برنامه درسی متداول دردانشکد‌ه‌های مهندسی شیمی ، مخلوطی از شیمی صنعتی و مهندسی مکانیک بود. افرادی چون W.K.Lewis , A.D.Little و  A.H.White  این اندیشه را گسترش دادند  که  در صنایع شیمیایی هر  فرآیند از دو جزء تشکیل شده است: 

 1-عملیات واحد  مانند انتقال حرارت، تقطیر،‌ تبخیر و …

 2-فرآیندهای واحد مثل اکسید کردن،گوگرددهی، نیتراته کردن و … هر کدام از این دو جزءرامی‌توان جداگانه مورد مطالعه قرار داد و نتیجه  آنها را با هم درآمیخت. پیش از جنگ جهانی اول تفاوت برنامه درسی مهندسی شیمی با شیمی در دروسی مانند رسم فنی  ، ترمودینامیک مهندسی، مکانیک و هیدرولیک بود . بلافاصله بعد از جنگ جهانی اول نخستین کتاب درسی و عملیات  واحد بنام  «اصول مهندسی شیمی» منتشر شد . دراواسط سالهای 1930 در برنامه  مهندسی شیمی درس‌هایی مانند:  استوکیومتری ، عملیات واحد،طراحی  کارخانه‌های  شیمیایی و آزمایشگاههای مهندسی شیمی ارائه می‌شد؛ اماهمچنان درسهای شیمی عمومی، شیمی آلی،  شیمی-فیزیک، رسم فنی، مکانیک مهندسی، مدارهای الکتریکی، متالورژی  ومانندآن استخوان‌بندی اصلی را تشکیل می‌دادند.درطول جنگ جهانی دوم مهندسی شیمی گسترش چشمگیری یافت واز این پس درس هایی تفکیک شده مانند  ترمودینامیک مهندسی شیمی،  سینتیک شیمیایی،  طراحی  راکتورهای شیمیایی،  کنترل فرآیندها،انتقال حرارت،مکانیک سیالات وسرانجام درسال1960 درس پدیده‌های انتقال به برنامه آموزشی آن راه یافتند.گرچه امروزه مهندسی شیمی بصورت یک رشته مستقل  دروس اساسی مخصوص به خود رادارداما تحولات سریع وروزافزون دانش وصنعت درجهان،مهندسان شیمی راوادارمی‌کندکه همگام با این تحولات برنامه درسی خود را دگرگون سازند؛ درغیر اینصورت بالندگی و پویایی خود را از دست خواهند داد. 

جورج دیویس پدر مهندسی شیمی          

گالری عکس